Neste artigo
- 1. Que é o orzamento base de licitación e por que importa
- 2. Orzamento base, valor estimado e importe de licitación
- 3. Marco normativo: arts. 100 e 101 LCSP
- 4. Compoñentes obrigatorios da desagregación
- 5. Cálculo paso a paso para contratos de servizos
- 6. Cálculo paso a paso para contratos de subministracións
- 7. Cálculo paso a paso para contratos de obras
- 8. Custo salarial e convenio colectivo
- 9. Erros frecuentes que xeran recursos
- 10. Como automatizar o cálculo con IA
- 11. Preguntas frecuentes
1. Que é o orzamento base de licitación e por que importa
O orzamento base de licitación (PBL) é o límite máximo de gasto que o órgano de contratación está disposto a asumir pola execución do contrato. É a cifra contra a que os licitadores formulan a súa oferta económica e a referencia para avaliar baixas temerarias. A súa correcta determinación é un dos elementos esenciais do expediente.
Máis alá do económico, o PBL cumpre unha función de garantía: demostra que o órgano estudou o custo real do contrato e non fixou unha cifra arbitraria. Por iso o artigo 100.2 da LCSP esixe que estea adecuadamente desagregado e que a desagregación conste no expediente.
Advertencia: Un PBL sen desagregación ou manifestamente insuficiente para cubrir os custos reais (especialmente o custo salarial segundo convenio) é unha das causas máis frecuentes de anulación de pregos polo TACRC e de reparos do interventor municipal.
2. Orzamento base, valor estimado e importe de licitación
Estes tres conceptos confúndense con frecuencia e teñen funcións distintas:
Orzamento base de licitación (art. 100 LCSP): importe máximo do contrato con IVE desagregado. Serve para que os licitadores oferten e para controlar a baixa temeraria.
Valor estimado do contrato (art. 101 LCSP): importe total sen IVE considerando a duración máxima posible, todas as prórrogas previstas, modificacións eventuais e lotes. Determina o procedemento aplicable, os limiares harmonizados e a publicidade no DOUE.
Importe de adxudicación: cifra final pola que se adxudica o contrato tras a oferta do adxudicatario. Sempre igual ou inferior ao PBL.
Exemplo práctico: Un servizo de 2 anos con PBL anual de 50.000 € + IVE e posibilidade dunha prórroga de 2 anos adicionais ten un PBL total de 100.000 € + IVE, pero un valor estimado do contrato de 200.000 € sen IVE (2+2 anos, incluíndo a prórroga prevista).
3. Marco normativo: arts. 100 e 101 LCSP
O artigo 100 da LCSP regula o orzamento base de licitación. Tres parágrafos merecen atención especial. O apartado 1 esixe que figure con IVE desagregado. O apartado 2 impón que estea adecuadamente desagregado por compoñentes. O apartado 3, introducido pola LCSP de 2017, obriga os órganos de contratación a coidar de que o orzamento sexa adecuado aos prezos de mercado.
O artigo 101, pola súa parte, regula o valor estimado do contrato. O seu cálculo correcto é crítico porque determina se o contrato debe publicarse no DOUE (limiares harmonizados) e se procede un procedemento ou outro. Un erro aquí pode invalidar todo o expediente.
4. Compoñentes obrigatorios da desagregación (art. 100.2)
O artigo 100.2 LCSP esixe que a desagregación inclúa, como mínimo:
Custos directos: os que se imputan directamente á prestación (man de obra directa, materiais, amortización de equipos afectos). En servizos intensivos en persoal é o compoñente principal.
Custos indirectos: os que non poden asignarse de forma directa pero son necesarios (supervisión, control de calidade, seguros da actividade, formación).
Gastos xerais de estrutura: os custos de funcionamento da empresa imputables ao contrato (dirección, administración, oficinas). Habitualmente entre o 13 % e o 17 % da suma de custos directos e indirectos.
Beneficio industrial: a marxe empresarial. En obras, o Regulamento xeral fixa orientativamente un 6 % sobre o orzamento de execución material. En servizos e subministracións, a práctica sitúao entre un 5 % e un 10 % razoable.
5. Cálculo paso a paso para contratos de servizos
En servizos, o custo salarial adoita representar o 70–85 % do PBL. A metodoloxía correcta esixe partir do convenio colectivo aplicable ao sector e categoría profesional, calcular o custo empresa total por hora e multiplicalo polas horas estimadas.
Exemplo — servizo de limpeza de 2.000 horas anuais:
Custo bruto anual convenio (categoría limpador/a): segundo táboas salariais vixentes do convenio provincial.
+ Seguridade Social empresa (aprox. 30–32 %).
+ Custos indirectos (supervisión, EPIs, formación): aprox. 8–10 % sobre custo directo.
+ Gastos xerais: aprox. 13 % sobre suma anterior.
+ Beneficio industrial: 6 % sobre suma anterior.
= PBL sen IVE. Aplícase o IVE (21 %) e obtense o PBL total.
A Memoria económica debe reflectir este cálculo expresamente, coas horas, o custo/hora por categoría e a referencia ao convenio aplicable. Sen esta trazabilidade, o prego é recorrible.
6. Cálculo paso a paso para contratos de subministracións
En subministracións o compoñente dominante é o prezo unitario do ben. A metodoloxía habitual:
Paso 1: Consultar polo menos tres prezos de mercado (ofertas recentes, catálogos, plataforma Contrata Aragón ou similar, histórico de contratos adxudicados na PLACSP).
Paso 2: Calcular o custo directo (produto + transporte + entrega + montaxe se é o caso).
Paso 3: Engadir custos indirectos (garantía estendida, mantemento inicial, formación de usuarios se a hai).
Paso 4: Aplicar gastos xerais e beneficio industrial nas porcentaxes habituais e, por último, o IVE.
Consello práctico: A consulta preliminar ao mercado (art. 115 LCSP) é unha ferramenta moi útil para calibrar o PBL en subministracións tecnolóxicas ou innovadoras, onde os prezos evolucionan rápido e as referencias históricas poden estar desactualizadas.
7. Cálculo paso a paso para contratos de obras
En obras o PBL derívase do proxecto técnico e segue a estrutura clásica do Regulamento xeral da LCAP (RD 1098/2001):
Orzamento de execución material (PEM): medicións por prezos unitarios segundo os cadros de prezos do proxecto.
Gastos xerais (13 % do PEM) + Beneficio industrial (6 % do PEM) = Orzamento base de licitación sen IVE.
A continuación engádese o IVE (21 % xeral, 10 % en determinadas obras de vivenda protexida) para obter o PBL total.
O proxecto técnico, coas súas medicións e cadros de prezos, é o documento que dá trazabilidade ao cálculo e responde ao requisito de desagregación do art. 100.2 LCSP.
8. Custo salarial e convenio colectivo: o compoñente máis auditado
A disposición adicional 24 da LCSP, xunto coa xurisprudencia consolidada do TACRC, impoñen que o PBL respecte como mínimo as retribucións do convenio colectivo sectorial aplicable. Esta é a comprobación que máis recursos xera en servizos intensivos en persoal: limpeza, seguridade, conserxería, axuda a domicilio, xardinaría.
Regra práctica: Identificar sempre o convenio colectivo aplicable (provincial se existe, sectorial estatal na súa falta), citalo expresamente no prego, e calcular o custo/hora total empresa (salario base + complementos + prorrata de pagas extras + vacacións + Seguridade Social empresa). Os sindicatos e os propios licitadores son os primeiros en detectar infraccións e presentar recursos.
9. Erros frecuentes que xeran recursos
Erro 1: Ausencia total de desagregación — pregos que indican «15.000 € + IVE» sen máis explicación. Vulneración directa do art. 100.2.
Erro 2: Confundir valor estimado e orzamento base de licitación na publicación da PLACSP.
Erro 3: Custo salarial por debaixo de convenio. Sobre todo cando se reutiliza un PBL de anos anteriores sen actualizar as táboas salariais.
Erro 4: Non incluír os custos de Seguridade Social empresa no custo/hora (compútase só o salario bruto do traballador).
Erro 5: Esquecer considerar prórrogas e modificacións previstas ao calcular o valor estimado. Se se supera o importe harmonizado, o procedemento debía publicarse no DOUE.
Estes cinco erros explican a maioría de recursos estimados por motivos de PBL. Todos son detectables cunha checklist previa á aprobación do expediente, e moitos deles poden identificarse por sistemas automatizados de validación.
10. Como automatizar o cálculo con IA (sen perder responsabilidade técnica)
O cálculo do PBL é repetitivo, baseado en regras e moi susceptible de erro por descoido. É, polo tanto, un caso de uso ideal para a asistencia automatizada: o técnico achega o criterio e a responsabilidade; o sistema realiza as verificacións mecánicas que liberan tempo.
Que pode automatizar unha ferramenta especializada
Cálculo do custo/hora segundo convenio
Importación de táboas salariais vixentes do convenio aplicable e cálculo automático do custo empresa por categoría profesional, incluíndo Seguridade Social, pagas extras e vacacións.
Verificación de compoñentes obrigatorios
Validación de que a desagregación contén os catro bloques (custos directos, indirectos, gastos xerais, beneficio industrial) e alerta se falta algún.
Cálculo do valor estimado
Cálculo automático considerando prórrogas, modificacións previstas e lotes, con alerta se se supera o limiar harmonizado e o contrato debe publicarse no DOUE.
Comparativa con prezos de mercado
Consulta a contratos similares xa adxudicados na PLACSP para verificar que o PBL se sitúa no rango de mercado e prevenir reparos do interventor.
Ferramentas de IA xenerativa especializadas como LicitadIA xeran o borrador da Memoria económica coa desagregación completa e actualizada ao convenio vixente, listo para revisión técnica. A responsabilidade xurídica e técnica final segue sendo do asinante, pero o tempo dedicado a cálculos mecánicos redúcese drasticamente.
Se queres afondar noutros puntos críticos dos pregos, podes ler a nosa guía sobre erros comúns en pregos de contratación, ou solicitar unha demo cos teus propios contratos.
Preguntas frecuentes
Que pasa se non desagrego o orzamento base de licitación?
A ausencia da desagregación por compoñentes (custos directos, indirectos, gastos xerais e beneficio industrial) vulnera o artigo 100.2 da LCSP 9/2017 e constitúe un defecto formal susceptible de recurso especial en materia de contratación. O Tribunal Administrativo Central de Recursos Contractuais anulou pregos por este motivo, en particular cando o contrato é intensivo en man de obra e non se detalla o custo salarial por categoría profesional. A consecuencia práctica é a retroacción do expediente ao momento anterior ao defecto, o que implica volver publicar a licitación e reiniciar os prazos.
O IVE vai dentro ou fóra do orzamento base de licitación?
O orzamento base de licitación debe expresarse co IVE desagregado pero incluído como cifra total, segundo o artigo 100.1 LCSP. A fórmula correcta é indicar o importe sen IVE, o tipo impositivo aplicable e o importe con IVE. O valor estimado do contrato (art. 101 LCSP), en cambio, calcúlase sempre sen IVE e é o que se utiliza para determinar o procedemento aplicable e os limiares de publicidade. Confundir ambos é un dos erros máis habituais na publicación de anuncios na PLACSP.
Como xustifico o beneficio industrial nun contrato de servizos?
O beneficio industrial debe calcularse como unha porcentaxe razoable sobre a suma de custos directos, indirectos e gastos xerais. En obras, o Regulamento xeral da LCAP fixa orientativamente un 6 % sobre o orzamento de execución material. En servizos e subministracións a LCSP non fixa unha porcentaxe concreta, pero a práctica consolidada sitúa a marxe empresarial razoable entre o 5 % e o 10 %. O importante é que a xustificación conste na Memoria económica do expediente e que a porcentaxe aplicada sexa coherente con contratos similares do propio organismo ou do sector.
E se o cálculo do PBL se xerase automaticamente e actualizado ao convenio?
LicitadIA redacta a Memoria económica coa desagregación completa segundo o art. 100 LCSP, valida o custo salarial fronte ao convenio vixente e alerta dos erros máis frecuentes antes de publicar.
Solicitar demo gratuíta